Hôm nay (4/2), Ngày CNTT Nhật Bản - Japan ICT Day 2026 chính thức khai mạc tại Hà Nội. Sự kiện do Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), Ủy ban Hợp tác CNTT Việt Nam – Nhật Bản (VJC), Tổ chức Xúc tiến Ngoại thương Nhật Bản (JETRO), Hiệp hội Công nghiệp Dịch vụ CNTT Nhật Bản (JISA) đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN).

Từ gia công trở thành "Đối tác Đồng sáng tạo"

Theo đại diện VINASA, đây là lần thứ 19 sự kiện được tổ chức, cũng là dấu mốc đặc biệt, đánh dấu sự khởi đầu của một giai đoạn hợp tác mới - chuyển dịch từ kỷ nguyên "thuê ngoài nhân sự" để bước sang giai đoạn "Đối tác đồng sáng tạo".

Japan ICT Day 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi cả hai nền kinh tế Việt Nam và Nhật Bản đều đứng trước những áp lực tăng trưởng và tái cấu trúc mạnh mẽ. Theo báo cáo từ Cục Công nghiệp CNTT (Bộ KH&CN), năm 2025, doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam đã thiết lập kỷ lục 198 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào GDP quốc gia. Với sự ra đời của Luật Công nghiệp Công nghệ số, Việt Nam đã hoàn thiện hành lang pháp lý để đón nhận làn sóng công nghệ lõi. Đây đang được xem là động lực quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng GPP 2 con số, liên tục trong những năm tới.

Cùng đó, Nhật Bản đang đối mặt với thách thức kép. Theo Hiệp hội Công nghiệp Dịch vụ CNTT Nhật Bản (JISA), năng lực cạnh tranh kỹ thuật số của nước này đang sụt giảm liên tục từ vị trí số 1 năm từ thập niên 90 đến vị trí số 38 hiện tại, đồng thời đối mặt với sự thiếu hụt trầm trọng 800.000 kỹ sư vào năm 2030.

Tuy nhiên, niềm tin vào thị trường Việt Nam vẫn vững chắc. Khảo sát năm 2024 của JETRO chỉ ra rằng 56,1% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng kinh doanh trong 1-2 năm tới – tỷ lệ cao nhất trong khối ASEAN.

Nhìn lại quan hệ hợp tác CNTT Việt Nam - Nhật Bản suốt thời gian qua đến nay, ông Lê Quang Lương - Chủ tịch Ủy ban Hợp tác CNTT Việt Nam - Nhật Bản (VJC) - cho biết, nếu như năm 2007, doanh thu phần mềm xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản còn khiêm tốn và câu chuyện chủ yếu xoay quanh việc "làm quen", "gia công giá rẻ"... thì nay, Việt Nam đã vươn lên trở thành đối tác số 2 của Nhật Bản về phần mềm, với hàng trăm ngàn kỹ sư Việt Nam đang ngày đêm vận hành các hệ thống “mạch máu" của nền kinh tế Nhật Bản.

Phát biểu tại sự kiện, ông Trần Anh Tú - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp CNTT (Bộ KH&CN) - nhận định, sau gần 2 thập kỷ được tổ chức, đến nay Japan ICT Day đã trở thành điểm hẹn quan trọng của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Việt Nam - Nhật Bản. Đây cũng là nơi 2 hệ sinh thái công nghệ gặp gỡ, đối thoại, cùng chia sẻ tầm nhìn, xây dựng niềm tin và tìm kiếm những mô hình hợp tác dài hạn, bền vững và thực chất.

Cùng đó, ông Trần Anh Tú cho rằng, hợp tác công nghệ Việt Nam - Nhật Bản đang chuyển dịch từ mô hình "thuê" sang "cùng làm", từ "nhận chuyển giao" sang cùng tham gia làm chủ công nghệ, nhất là trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, dữ liệu lớn, nền tảng số, sản xuất thông minh và sản xuất xanh...

4 "điểm chạm" để thúc đẩy các mô hình hợp tác mới

Theo đại diện Ban tổ chức, sự cộng hưởng giữa "Thị trường và Công nghệ nguồn Nhật Bản" với "Năng lực công nghệ, nguồn nhân lực trẻ và tốc độ Việt Nam" có thể được xem là chìa khóa vàng cho bài toán tăng trưởng bền vững của cả hai quốc gia dựa trên công nghệ số. Cụ thể hơn, theo đại diện Bộ KH&CN, có 4 "điểm chạm" để thúc đẩy các mô hình hợp tác mới, bao gồm: Mở rộng hợp tác phát triển sản phẩm công nghệ mới (New Tech), Đầu tư chung vào R&D (Joint Labs), Thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation) – đưa Startup Việt vào chuỗi giá trị Nhật; và trao đổi nhân lực trình độ cao.

Theo đó, các doanh nghiệp Việt Nam trong những năm gần đây không chỉ nhận đơn đặt hàng từ Tokyo, mà đang trực tiếp tư vấn giải pháp Chuyển đổi số (DX) cho các tập đoàn lớn của Nhật Bản. Ngược lại, hàng trăm doanh nghiệp công nghệ Nhật Bản đã chọn Việt Nam không chỉ để đặt văn phòng, mà để tìm kiếm đối tác, xây dựng các Trung tâm Nghiên cứu & Phát triển (R&D) chiến lược. Sự chuyển dịch này không chỉ là minh chứng rõ nhất cho sự trưởng thành của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và sự tin cậy ngày càng cao từ phía Nhật Bản, mà còn đánh dấu cho giai đoạn hợp tác mới từ Đối tác uỷ thác sang Đối tác Đồng sáng tạo.

Ông Junya Kawamoto, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc tế, JISA khẳng định: "Ngành dịch vụ CNTT Nhật Bản đang cần một sự thay đổi thế hệ (Next-generation shift). Chúng tôi không tìm kiếm nhân công giá rẻ nữa. Chúng tôi cần Việt Nam như một đối tác để cùng ứng dụng Generative AI, giúp Nhật Bản vượt qua khủng hoảng thiếu hụt 800.000 nhân sự vào năm 2030."

Trong xu thế này, theo đại diện JISA, nhiều doanh nghiệp công nghệ hai nước đang cùng nhau xây dựng nhiều AI Agents, giúp tự động hoá nhiều quy trình nghiệp vụ, sản xuất, kinh doanh giới thiệu tại sự kiện như NTT e-MOI, GMO Z.Com Runsystem…

Một sáng kiến trong năm 2026 là việc hình thành các Liên danh thầu giữa Doanh nghiệp Nhật (sở hữu Thương hiệu & Công nghệ nguồn) và Doanh nghiệp Việt (sở hữu Năng lực triển khai & Tốc độ). Liên minh này hướng tới việc cùng nhau chinh phục các dự án quy mô lớn tại thị trường thứ ba như ASEAN, Hoa Kỳ và Châu Âu.

Ông Haruhiko Ozasa, Trưởng Đại diện JETRO Hà Nội cho biết: "Để thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở quốc tế giữa các công ty Nhật Bản và các công ty khởi nghiệp nước ngoài, JETRO đã ra mắt nền tảng kinh doanh "J-Bridge", thúc đẩy việc thiết lập các quan hệ đối tác như vậy, bao gồm cả liên minh kinh doanh và công nghệ. Văn phòng cập nhật thông tin hàng ngày về các công ty khởi nghiệp Việt Nam quan tâm hợp tác với các công ty Nhật Bản. Khi các công ty Việt Nam tiên tiến về công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển trong tương lai, các công ty Nhật Bản sẽ có thêm nhiều đối tác đáng tin cậy để hợp tác".