Xây dựng hạ tầng tin cậy số xuyên quốc gia

Thông điệp trên được Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long nhấn mạnh tại Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”, diễn ra ngày 29/10 tại Hạ Long (Quảng Ninh) trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026.

Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, các giao dịch thương mại, tài chính hay quản trị doanh nghiệp đang chuyển dịch mạnh mẽ lên môi trường trực tuyến. Việc hai doanh nghiệp ở hai quốc gia đàm phán, ký kết hợp đồng và xử lý chứng từ điện tử mà không cần gặp mặt trực tiếp đã trở thành hoạt động phổ biến. Tuy nhiên, môi trường số cũng đặt ra thách thức lớn về tính xác thực, tính toàn vẹn và giá trị pháp lý của hồ sơ, dữ liệu.

Thứ trưởng Phạm Đức Long nhận định, nếu như hạ tầng viễn thông đóng vai trò kết nối con người và các hệ thống kỹ thuật, thì hạ tầng tin cậy số chính là nền tảng giúp các chủ thể nhận biết, xác minh và giao dịch với nhau một cách an toàn. Do đó, dịch vụ tin cậy không chỉ là một giải pháp công nghệ đơn thuần mà là một bộ phận thiết yếu của hạ tầng kinh tế số.

"Khi nền kinh tế số vượt qua biên giới quốc gia, niềm tin số cũng phải có khả năng vượt qua biên giới", Thứ trưởng Phạm Đức Long nhận định.

Dù vậy, thực tế hiện nay cho thấy một chữ ký số được chấp nhận ở quốc gia này chưa chắc được công nhận tại quốc gia khác do sự khác biệt về hành lang pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế quản lý và mức độ đảm bảo tin cậy khác nhau.

Do đó, phát triển dịch vụ tin cậy xuyên biên giới đòi hỏi các bên phải thiết lập cơ sở pháp lý, kỹ thuật để công nhận kết quả xác minh của nhau và phân định rõ trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Chia sẻ về hiện trạng triển khai của Việt Nam, ông Phạm Quốc Hoàn - Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), cho biết hành lang pháp lý trong nước đã tương đối hoàn thiện với sự ra đời của Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và Nghị định số 23/2025/NĐ-CP quy định về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy.

Hệ sinh thái dịch vụ tin cậy tại Việt Nam hiện gồm 3 loại hình cốt lõi: chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian (xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu) và chứng thực thông điệp dữ liệu (xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp). Hệ thống eSign do NEAC vận hành cũng đang đóng vai trò là đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số trên toàn quốc.

Theo đại diện NEAC, Việt Nam đang hướng tới bước chuyển dịch chiến lược: từ cung cấp dịch vụ chữ ký số riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, trong đó các giao dịch điện tử có thể được kiểm chứng về nguồn gốc, tính toàn vẹn và thời điểm tạo lập.

Đặc biệt, cùng với sự phát triển của công nghệ, hạ tầng tin cậy số không chỉ phục vụ giao dịch giữa con người với con người, mà đang hướng tới đáp ứng xu hướng giao dịch tự động trực tiếp giữa các hệ thống máy tính (machine-to-machine). Điều này cho phép các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp giữa các quốc gia thực hiện giao dịch điện tử xuyên biên giới một cách tự động, an toàn và có thể kiểm chứng lẫn nhau.

Xác thực nguồn gốc dữ liệu trong kỷ nguyên AI

Vai trò của dịch vụ tin cậy số càng quan trọng hơn trong kỷ nguyên AI. Sự bùng nổ của AI tạo sinh mang đến khả năng tạo lập, chỉnh sửa văn bản, âm thanh, hình ảnh và video với độ chân thực cao, làm gia tăng nguy cơ giả mạo (deepfake) và phát tán thông tin sai lệch.

“Chúng ta không thể chỉ chờ nội dung giả mạo xuất hiện rồi mới tìm cách xử lý. Cần chủ động xác thực nguồn gốc, ghi nhận quá trình tạo lập, chỉnh sửa và duy trì khả năng kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số”, Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh.

Việc tích hợp chữ ký số, dấu thời gian, hạ tầng khóa công khai và áp dụng các tiêu chuẩn xác thực nguồn gốc dữ liệu sẽ hỗ trợ lưu lại lịch sử chỉnh sửa và nguồn gốc phát hành của nội dung số.

Bên cạnh đó, khi AI tham gia thực hiện giao dịch tự động, việc xác định rõ thẩm quyền, phạm vi ủy quyền và trách nhiệm pháp lý của các tổ chức, cá nhân liên quan là yêu cầu cấp thiết. Như vậy, xây dựng hệ sinh thái AI đáng tin cậy không chỉ hướng tới phát triển công nghệ mạnh hơn, mà còn phải bảo đảm AI được ứng dụng an toàn, minh bạch, có thể kiểm chứng và có trách nhiệm.

Để dịch vụ tin cậy thực sự trở thành động lực thúc đẩy kinh tế số và hỗ trợ hội nhập, Thứ trưởng đề xuất 4 định hướng phát triển trọng tâm.

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý. Cần nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài, đồng thời hỗ trợ dịch vụ tin cậy của Việt Nam từng bước được công nhận tại các thị trường quốc tế.

Thứ hai, thúc đẩy liên thông kỹ thuật và nâng cao khả năng kiểm chứng. Các hệ thống xác thực cần có khả năng kết nối, kiểm tra thông tin của nhau trên cơ sở những tiêu chuẩn phù hợp. Cần nâng cao năng lực kiểm chứng chữ ký số, chứng thư số và chứng từ điện tử xuyên biên giới.

Thứ ba, phát triển hệ sinh thái dịch vụ tin cậy gắn với nhu cầu thực. Khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng dịch vụ tin cậy vào các lĩnh vực có nhu cầu lớn như thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, quản trị doanh nghiệp và trao đổi hồ sơ quốc tế với chi phí hợp lý.

Thứ tư, chủ động hợp tác quốc tế. Cần đẩy mạnh hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật, thúc đẩy liên thông và nghiên cứu các cơ chế công nhận lẫn nhau trên tinh thần bình đẳng, cùng có lợi, tôn trọng pháp luật mỗi nước.