Trong nhiều năm qua, nỗ lực chuyển đổi số khu vực công trên thế giới chủ yếu dừng lại ở mô hình chính phủ điện tử: đưa hồ sơ, biểu mẫu và quy trình hành chính sẵn có lên môi trường mạng. Tuy nhiên, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo tác tử (agentic AI) đang mở ra một bước chuyển mang tính bản lề: xây dựng chính phủ vận hành tự chủ bằng AI (AI-native government).

Thay vì chỉ số hóa cơ học, việc tái thiết kế quy trình hành chính xung quanh các thuật toán tự hành đang chứng minh hiệu quả tài chính trực tiếp, giúp cắt giảm hơn 30% chi phí cung ứng dịch vụ công và nâng mức độ hài lòng của người dân từ 78% lên 92%. Số liệu thực chứng này được ông Ahmed Al Kuttab, Chủ tịch Sở Hỗ trợ Chính phủ Abu Dhabi (DGE), công bố trong lễ khai mạc sự kiện Ai Everything Abu Dhabi 2026 diễn ra ngày 6.10 tại Abu Dhabi - thủ đô và là tiểu vương quốc lớn nhất của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

Thực tiễn triển khai tại các đô thị tiên phong về quản trị số được chia sẻ tại sự kiện lấy chính Abu Dhabi làm ví dụ tiêu biểu với việc hợp nhất hơn 1.200 dịch vụ công lên nền tảng tập trung TAMM, cho thấy lợi ích lớn nhất của việc ứng dụng AI không dừng lại ở bài toán ngân sách. Quan trọng hơn, công nghệ này giải quyết triệt để "thuế thời gian" - chi phí vô hình mà người dân và doanh nghiệp phải chi trả cho các thủ tục hành chính, phê duyệt và chờ đợi suốt nhiều thập kỷ.

Khác với mô hình tiếp nhận thụ động truyền thống, dịch vụ công dựa trên AI chuyển dịch sang trạng thái chủ động dự báo nhu cầu. Ví dụ, khi người dân cấp quyền, hệ thống có thể tự kích hoạt quy trình gia hạn giấy phép lái xe trước ngày hết hạn, hoặc tự động thanh toán các loại hóa đơn định kỳ đúng hạn. Tại các bệnh viện công, ngay khi một đứa trẻ chào đời, AI agent có thể xử lý khép kín toàn bộ hồ sơ từ cấp giấy khai sinh đến mã định danh cá nhân trước khi sản phụ xuất viện. Người dân không còn phải điền biểu mẫu hay trực tiếp tương tác với công chức qua từng khâu trung gian.

Theo ông Ahmed Al Kuttab, ứng dụng AI theo cách này vượt xa việc dùng công nghệ để soạn thảo văn bản hay tóm tắt cuộc họp. Cách tiếp cận đó chỉ tương đương với việc "dùng điện năng để thay thế nến thắp sáng". Giá trị kinh tế và xã hội thực sự chỉ xuất hiện khi chính quyền ngừng yêu cầu AI hỗ trợ con người tuân theo các quy trình cũ, mà chủ động thiết kế lại quy trình để máy móc tự vận hành, giải phóng con người cho các nhiệm vụ hoạch định chính sách, sáng tạo và tương tác xã hội.