Trong số các xu hướng nổi trội của bảo mật Cloud hiện nay, hai vấn đề nổi cộm được nhắc đến nhiều hơn cả chính là độ phức tạp của mô hình đa đám mây (multi-cloud) và "hệ lụy" của ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Đơn cử, trong lĩnh vực ngân hàng, Cloud và AI đang thay đổi nhanh cách xây dựng sản phẩm, vận hành hệ thống và khai thác dữ liệu. Đổi lại, khi hạ tầng trở nên phân tán hơn, kết nối nhiều hơn và phụ thuộc vào nhiều bên hơn, sức chống chịu của hệ thống cũng bị thử thách hơn. Lúc này, bài toán bảo mật là không chỉ bảo vệ từng hệ thống riêng lẻ, mà còn phải bảo đảm khả năng phát hiện, ứng phó và phục hồi khi sự cố xảy ra.

Cloud đang mở rộng bề mặt tấn công lên các hệ thống

Với các ngân hàng và các tổ chức tài chính hiện nay, hạ tầng công nghệ hiếm khi đặt hoàn toàn trên Cloud hoặc hoàn toàn On-premises. Core Banking và nhiều hệ thống trọng yếu vẫn có thể vận hành trên hạ tầng truyền thống; trong khi ứng dụng số, API, dữ liệu, AI và các workload mới được triển khai ngày càng nhiều trên Cloud. Cùng với đó, mức độ phụ thuộc vào các nhà cung cấp dịch vụ Cloud (Cloud Service Provider - CSP), FinTech và các nhà cung cấp công nghệ bên thứ ba cũng gia tăng, khiến ranh giới bảo mật ngày càng khó xác định.

Trong bối cảnh đó, AI tiếp tục tạo ra một lớp rủi ro mới. Bên cạnh những cuộc tấn công được hỗ trợ bởi AI, các tổ chức còn phải quan tâm đến Shadow AI, nguy cơ dữ liệu nhạy cảm được đưa vào công cụ AI ngoài kiểm soát, deepfake hay việc dữ liệu và mô hình bị thao túng.

Đề cập đến chủ đề này tại Đấu trường An toàn thông tin DF Cyber Defense với chủ đề "The Intelligent Vault - Bảo vệ dữ liệu trong kỷ nguyên AI", chuyên gia đến từ VSEC cho rằng, vấn đề không còn đơn giản là "Cloud có an toàn hay không?", mà câu hỏi thực tế hơn là: "Chúng ta nhìn thấy được bao nhiêu rủi ro trong môi trường của mình, phát hiện bất thường nhanh đến đâu và có đủ khả năng kiểm soát sự cố trước khi nó ảnh hưởng tới hoạt động ngân hàng hay không?".

"Biết" chưa đủ, quan trọng là xử lý tình huống

Theo các chuyên gia, khi hạ tầng Cloud liên tục thay đổi và có sự tham gia của nhiều bên cung cấp dịch vụ, ngân hàng phải duy trì khả năng kiểm soát tài sản, dữ liệu, quyền truy cập, các kết nối giữa hệ thống và phạm vi trách nhiệm bảo mật giữa ngân hàng với CSP. Các hoạt động Cloud Security Assessment giúp trả lời phần đầu của bài toán: nhận diện cấu hình sai, vấn đề IAM, mã hóa dữ liệu, API security, các điểm phơi nhiễm trong hybrid/multi-cloud và khoảng trống so với yêu cầu tuân thủ.

Tuy nhiên đánh giá bảo mật chỉ phản ánh trạng thái tại một thời điểm nên nên cần kết hợp phát hiện và ứng phó liên tục.

"Đội ngũ bảo mật cần nhận biết được những dấu hiệu xâm nhập như thay đổi cấu hình trái phép, thông tin xác thực bị lạm dụng, API có dấu hiệu bị khai thác, luồng dữ liệu bất thường hay hoạt động di chuyển ngang giữa Cloud và hệ thống nội bộ" - Chuyên gia VSEC nhấn mạnh việc Cloud Detection & Response cần kết nối với SOC, Threat Intelligence, Compromise Assessment và DFIR thay vì tồn tại như một công cụ riêng biệt.

Mục tiêu không chỉ là theo dõi nhiều hơn mà còn từ đó rút ngắn tối đa khoảng thời gian trung bình để phát hiện và ứng phó sự cố từ khi rủi ro xuất hiện đến khi tổ chức nhìn thấy, hiểu và kiểm soát được nó. Nói cách khác, trong thời đại ngày nay, các ngân hàng và các tổ chức không nên chỉ tập trung vào việc "xây tường thành" để ngăn chặn các cuộc tấn công, mà còn phải đầu tư vào việc "sống sót" và hồi phục như thế nào hệ thống bị xâm nhập.

"Cyber Resilience không phải là một dự án bảo mật ngắn hạn, mà là năng lực cần được bồi đắp liên tục", chuyên gia VSEC cho biết. Theo đó, đối với ngân hàng, Cyber Resilience - khả năng chống chịu và phục hồi trước rủi ro an ninh mạng - còn phải bảo đảm tính đáng tin cậy. Sau ransomware, compromise hay sự cố hạ tầng, khôi phục hệ thống mới chỉ là bước đầu. Đội ngũ kỹ thuật cần xác định phạm vi xâm nhập, đánh giá nguy cơ với dữ liệu, thay đổi thông tin xác thực và bảo đảm dữ liệu khôi phục sạch, chính xác, toàn vẹn trước khi vận hành trở lại. Vì vậy, Cloud Security ngày càng gắn liền với niềm tin số.

Người dùng cuối của các tổ chức có thể không nhìn thấy SOC, Cloud Security hay DFIR phía sau một giao dịch nhưng họ luôn kỳ vọng dịch vụ tài chính được duy trì liên tục, các giao dịch được bảo đảm an toàn và dữ liệu cá nhân không bị lộ lọt, ngay cả khi sự cố an ninh mạng xảy ra.

Nhận định về vấn đề này, ông Trần Thanh Long - Tổng Giám đốc VSEC - khẳng định: "Cloud và AI sẽ tiếp tục thay đổi cách ngân hàng vận hành, nhưng niềm tin số (Digital Trust) mới là nền tảng phải giữ vững về dài hạn. Vì vậy, VSEC không xem Cyber Resilience là một dự án bảo mật ngắn hạn, mà là năng lực cần được bồi đắp liên tục trên cả ba trụ cột: công nghệ, con người và quy trình ứng phó. Đó là điều kiện để ngân hàng đổi mới và tăng trưởng một cách bền vững".

Năng lực ứng phó không chỉ được hình thành từ công nghệ hay quy trình, mà còn cần được rèn luyện qua thực hành. Đây cũng là tinh thần VSEC hướng đến khi đồng hành với vai trò Nhà tài trợ Đấu trường An toàn thông tin DF Cyber Defence 2026 tại Smart Banking 2026, tạo môi trường để các đội thi rèn luyện khả năng phân tích, phối hợp và ra quyết định trước những tình huống an ninh mạng gần với thực tế.