Vòng Chung kết Quốc gia Cuộc thi Vô địch Quốc gia STEM, AI và Robotics năm học 2025–2026 (VSAR 2025–2026) với sự tham gia của gần 3.000 thí sinh vừa khép lại, với hàng chục giải thưởng thứ hạng cao cùng nhiều phần thưởng khác. Đáng nói, "sân chơi công nghệ" này không chỉ cho thấy sự yêu thích khoa học, công nghệ và robot của các em, mà còn phần nào thể hiện tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng thiết kế, lập trình và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào thực tiễn.

Thực hành, thực dụng và sáng tạo hơn

Được khởi động từ tháng 11/2025, VSAR 2025–2026 nhanh chóng trở thành hiện tượng giáo dục công nghệ của năm học, thu hút các học sinh yêu thích khoa học, công nghệ và robot, qua đó thúc đẩy tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng thiết kế, lập trình và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào thực tiễn.

Theo đại diện Ban tổ chức, cuộc thi ghi nhận hơn 5.000 thí sinh đăng ký tham gia Vòng sơ loại. Qua quá trình thẩm định hồ sơ kỹ thuật và đánh giá nghiêm túc của Hội đồng Chuyên môn, 2.930 thí sinh xuất sắc đã được lựa chọn bước vào Vòng Chung kết Quốc gia.

Theo PGS.TS. Nguyễn Hữu Phát – Trưởng Khoa Điện tử, Trường Điện - Điện tử (Đại học Bách Khoa Hà Nội), Chủ tịch Hội đồng Chuyên môn VSAR 2025–2026, cuộc thi không chỉ đông đảo về số lượng các đội tham gia, mà còn cho thấy sự đồng đều về trình độ và chất lượng chuyên môn. Trong đó, nhiều sản phẩm cho thấy khả năng ứng dụng tốt kiến thức STEM, AI, và Robotics vào thực tiễn của học sinh.

"Nhiều đội thi có sự đầu tư nghiêm túc cả về ý tưởng, thiết kế sản phẩm và cách trình bày hồ sơ kỹ thuật. Các em đã bước đầu tiếp cận công nghệ theo hướng thực hành, sáng tạo và có tính ứng dụng cao", PGS.TS. Nguyễn Hữu Phát nhận định.

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm sáng, vẫn có một số đội thi mới dừng ở mức ứng dụng công cụ AI, cần tiếp tục bồi dưỡng thêm về khả năng phân tích bản chất vấn đề, tư duy tối ưu hay nền tảng toán học – vật lý chuyên sâu...

Từ đó, ông cho rằng, để nâng cao chất lượng giáo dục STEM, AI và Robotics trong trường phổ thông, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình và các đơn vị chuyên môn. Trong đó, hoạt động STEM và ứng dụng AI nên được đưa gần hơn với các bài giảng, giờ thực hành và các dự án gắn với thực tiễn, giúp học sinh hình thành tư duy công nghệ từ sớm và phát triển năng lực sáng tạo một cách bền vững.

"Đặc biệt, tư duy sáng tạo, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề mới là năng lực cốt lõi mà học sinh cần phát triển trong thời đại AI. Đây cũng là những yếu tố công nghệ khó có thể thay thế", PGS.TS. Nguyễn Hữu Phát nói.

Không chỉ là "sân chơi công nghệ"

Theo Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập báo Tiền Phong, Trưởng Ban Tổ chức cuộc thi, điều ý nghĩa nhất của VSAR 2025–2026 không chỉ nằm ở quy mô hay số lượng thí sinh tham gia, mà ở việc cuộc thi đã khơi dậy được niềm say mê khoa học, tinh thần sáng tạo và khát vọng làm chủ công nghệ trong học sinh trên khắp cả nước. Cùng đó, là ý thức trách nhiệm về việc kiến tạo một tương lai xanh hơn, thông minh hơn và bền vững hơn.

"Với chủ đề “Năng lượng cho tương lai”, cuộc thi năm nay không chỉ nói về năng lượng xanh, công nghệ bền vững hay những mô hình sáng tạo của thời đại mới. Sâu xa hơn, đó còn là hành trình đánh thức nguồn năng lượng mạnh mẽ nhất của một quốc gia: Năng lượng của tri thức, của khát vọng chinh phục khoa học, của tinh thần đổi mới sáng tạo và của niềm tin vào một thế hệ trẻ Việt Nam bản lĩnh, tự tin bước vào tương lai bằng chính trí tuệ của mình", ông Phùng Công Sưởng cho biết.

Đồng quan điểm, ông Trần Nhật Dũng - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Giáo dục Công nghệ Vì Người Việt (đơn vị chịu trách nhiệm chuyên môn của Bảng VRC-VNV ROBOTICS CHALLENGE, thuộc Giải Robot Olympiad trong khuôn khổ VSAR 2025–2026) - cũng cho rằng, những cuộc thi như thế này không đơn thuần là một sân chơi công nghệ, mà là một môi trường học tập trải nghiệm rất thực tế để học sinh tiếp cận với AI, robotics và tư duy đổi mới sáng tạo ngay từ sớm, là tiền đề cho một thế hệ nhân lực vừa tinh vừa thông trong kỷ nguyên mới.

Ông Trần Nhật Dũng cho biết, chương trình Stem với Leanbot hiện tại đang được triển khai ở các nước và Việt Nam, đề cập đến các vấn đề toàn cầu như: Biến đổi khí hậu, năng lượng tái tạo, an ninh lương thực.... Bên cạnh đó, những công nghệ mà các học sinh được học sẽ bao gồm: Digital twin, AI, Metaverse, IoT.

Các nước Asean hiện tại đang học tập môn học này thông qua tiết học buổi chiều và các Câu lạc bộ cùng với hệ sinh thái các nhóm cộng đồng học tập, các cuộc thi trong khu vực và Quốc tế. Tại Việt Nam, Stem cùng Leanbot đã có Khung chương trình, bài giảng từng tiết học cho cả 12 khối học từ lớp 1 đến lớp 12. Chương trình bám sát Giáo dục phổ thông 2018 đã được thẩm định bởi Viện Khoa học Giáo dục (Bộ GD&ĐT). Học sinh có thể tham gia theo lộ trình xuyên suốt 12 năm học hoặc học theo hình thức Câu lạc bộ Stem ngoài giờ.

Điều tôi đánh giá cao nhất là các em không chỉ ‘học về công nghệ’, mà được trực tiếp ứng dụng công nghệ để giải quyết vấn đề. Khi một học sinh tự lập trình robot, xây dựng chiến thuật, phối hợp đồng đội và liên tục thử – sai – cải tiến, đó chính là quá trình hình thành tư duy công nghệ và năng lực sáng tạo bền vững.