Microsoft Việt Nam mới đây công bố Báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc (Work Trend Index) 2026 với nhiều số liệu đáng quan tâm về thực trạng ứng dụng AI cho công việc, trên thế giới cũng như tại Việt Nam.

Theo đó, Báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc năm nay chỉ ra một sự chuyển dịch mang tính nền tảng: khi các tác nhân AI (AI Agents) đảm nhận nhiều hơn các công việc mang tính thực thi, vai trò không thay thế được của con người ngày càng được mở rộng.

Cụ thể nhờ ứng dụng AI cho công việc, người lao động có thêm thời gian và không gian để định hướng công việc, đưa ra đánh giá và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng. Rào cản giờ đây không còn nằm ở năng lực của từng cá nhân, mà ở cách các tổ chức thiết kế công việc, đội nhóm và hệ thống vận hành để con người và AI có thể phối hợp hiệu quả.

Ứng dụng AI cho công việc giúp "nâng hạng" nhân sự

Chia sẻ thêm về báo cáo này, ông Dhanawat Suthumpun - Giám đốc điều hành thị trường Thái Lan và các thị trường mới nổi của Microsoft, bao gồm Việt Nam - cho biết: Báo cáo mức độ ứng dụng AI toàn cầu có đối tượng tham gia khảo sát rất rộng, gồm các nhân sự thuộc nhiều ngành, nghề... chứ không chỉ hướng đến đối tượng trong ngành Công nghệ thông tin. Vì vậy, chỉ số ứng dụng AI 26,5% cho thấy tiến độ ứng dụng AI cho công việc của Việt Nam nhanh hơn, cao hơn so với mức trung bình toàn cầu (17,8%).

Đáng nói là, chỉ số 26,5% này mới chỉ đại diện cho nhóm lao động "trí thức", nên có thể nói dư địa còn rất nhiều. Các đối tượng khác - bao gồm những người làm việc nơi đồng ruộng, nhà máy, trang trại... đều có thể ứng dụng AI cho công việc hàng ngày, và sẽ là động lực thúc đẩy chỉ số này cao hơn nữa trong tương lai.

Đi sâu hơn, Báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc năm nay của Microsoft cho thấy, người lao động Việt Nam đang chủ động hơn khi sử dụng AI cho công việc, với sự kết hợp kinh nghiệm, chuyên môn và khả năng đánh giá của bản thân. Điều này cho thấy AI không thay thế con người mà đang góp phần định hình lại cách con người suy nghĩ và đưa ra quyết định. Cụ thể, có tới 89% người dùng AI tại Việt Nam (mức trung bình toàn cầu là 86%) cho biết họ coi kết quả do AI tạo ra là nền tảng để suy nghĩ sâu hơn, thay vì sử dụng như câu trả lời cuối cùng. Đồng thời, họ vẫn giữ vai trò chủ động trong đánh giá, phân tích và chịu trách nhiệm đối với các quyết định của mình.

Dẫn đầu ASEAN, Việt Nam hiện có 39% lực lượng lao động thuộc nhóm Nhân sự Tiên phong về AI (Frontier Professionals) - những người sử dụng AI thành thạo nhất theo nghiên cứu. Tỷ lệ này vượt xa mức trung bình toàn cầu chỉ 16%. Không chỉ sử dụng AI cho các tác vụ cơ bản, nhóm Tiên phong này đang tích hợp AI một cách liền mạch vào các công việc như phân tích thông tin, giải quyết vấn đề phức tạp, đánh giá phương án và phát triển ý tưởng sáng tạo. Nhờ đó, có tới 76% người dùng AI tại Việt Nam cho biết họ đang tạo ra những sản phẩm, kết quả công việc mà một năm trước đây họ chưa thể thực hiện được, cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 58%. Đối với nhóm Nhân sự Tiên phong về AI (Frontier Professionals), tỷ lệ này còn tăng lên 83%, vượt mức trung bình toàn cầu là 80%.

Quan trọng hơn cả, những Nhân sự Tiên phong về AI tại Việt Nam không phó mặc tư duy và khả năng ra quyết định của mình cho AI. So với nhóm người dùng AI còn lại, nhóm Nhân sự Tiên phong về AI có xu hướng chủ động hơn trong việc thực hiện một số công việc mà không sử dụng AI nhằm rèn luyện và nâng cao kỹ năng chuyên môn (57% so với 41%). Bên cạnh đó, họ thường dành thời gian cân nhắc trước khi bắt đầu công việc để xác định đâu là những phần việc nên do con người đảm nhiệm và đâu là những phần việc phù hợp để giao cho AI (62% so với 50% ở các nhóm khác).

Các lãnh đạo - chốt chặn hay rào cản?

Báo cáo chỉ ra, trong khi các nhân viên đang "nhanh nhạy" với việc ứng dụng AI cho công việc, thì nhiều tổ chức và các lãnh đạo của họ lại gặp khó khăn trong việc bắt kịp sự thay đổi này.

Cụ thể, trên phạm vi toàn cầu, chỉ 19% tổ chức được xếp vào nhóm Tổ chức Tiên phong về AI (Frontier Organizations) - những tổ chức vừa sở hữu lực lượng lao động có năng lực AI vượt trội, vừa có mức độ sẵn sàng cao trong việc khai thác hiệu quả AI. Phần lớn các tổ chức còn lại vẫn đang ở giai đoạn chuyển đổi (Emergent), nơi việc ứng dụng AI đã bắt đầu diễn ra nhưng năng lực của nhân viên, sự đồng thuận trong đội ngũ lãnh đạo và các khuôn khổ vận hành cần thiết vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

So với thế giới, việc ứng dụng AI tại Việt Nam dường như năng động hơn, khi 48% người dùng AI tại Việt Nam cho biết đội ngũ lãnh đạo trong tổ chức của họ có định hướng rõ ràng và nhất quán đối với AI (gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu là 26%). Bên cạnh đó, 32% người được khảo sát cho biết họ được ghi nhận hoặc khen thưởng khi thử nghiệm những phương thức làm việc mới với sự hỗ trợ của AI, ngay cả khi các nỗ lực đó chưa mang lại kết quả tức thì. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 13%.

Đặc biệt, hơn bốn trong số năm người dùng AI tại Việt Nam được hỏi (82% so với 65% trên toàn cầu) cho biết họ lo ngại bị tụt lại phía sau nếu không nhanh chóng thích nghi và ứng dụng AI vào công việc.

Theo ông Dhanawat Suthumpun, thực trạng này dẫn tới “Nghịch lý Chuyển đổi” (Transformation Paradox): nhân viên thì cảm thấy áp lực về việc sử dụng AI để duy trì năng lực cạnh tranh, trong khi doanh nghiệp, tổ chức của họ vẫn chưa hề có cơ chế khuyến khích, đánh giá hay đưa ra quy trình cho việc này.

Cùng đó, ông Dhanawat Suthumpun cũng chỉ ra một điểm đáng chú ý nhất của báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc 2026 là các yếu tố thuộc về tổ chức có tác động lớn hơn nhiều so với hành vi của từng cá nhân trong việc tạo ra giá trị từ AI. Vì thế, khi AI đang dần trở thành công cụ thực thi công việc, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những tổ chức biết tái thiết kế cách thức công việc được vận hành và trao quyền cho nhân viên học hỏi, thích nghi và dẫn dắt sự thay đổi cùng AI.

"Để hiện thực hóa điều đó, doanh nghiệp cần xây dựng môi trường làm việc nơi con người và AI có thể phối hợp hiệu quả, được hỗ trợ bởi dữ liệu kết nối xuyên suốt và các cơ chế quản trị rõ ràng", đại diện Microsoft khẳng định.